NẾU ĐẠI CHIẾN LIÊN BANG NGA VÀ THỔ NHĨ KỲ XẨY RA THÌ AI LÀ KẺ CHIẾN THẮNG (VỀ NĂNG LỰC KINH TẾ) PHÂN TÍCH LẠI CHO ĐỘC GIẢ YÊU CẦU, NÊN TÔI KHÔNG CẬP NHẬT SỐ LIỆU KINH TẾ MỚI NHẤT, VÌ BÀI PHÂN TÍCH NÀY ĐÃ QUÁ LÂU RỒI KHI GIÁ DẦU Ở MỨC 35 $ / THÙNG
Đây là bài cũ giữ nguyên, và tôi đăng lại, và đã lâu lắm rồi và tôi chẳng mà phân tích kinh tế, tài chính các nước luôn đúng, dù vẫn có thể sai, nhưng trong phân tích kinh tế không cho phép người ta viết láo thiếu chuyên môn vì sẽ mất uy tín.
Theo yêu cầu nhiều độc giả yêu cầu tôi phân tích 2 nền kinh tế "Gà Tây" và Liên bang Nga về trò chơi răn đe nhau trên mặt trận chính trị và kinh tế ai hơn ai. Ở đây tôi trả lời là tôi đã phân tích khá lâu về 2 nền kinh tế xứ này, và chỉ phân tích lại và bổ sung dữ kiện kinh tế về phần kinh tế, còn về phần chính trị nó thuộc về các nhà phân tích quan hệ chính trị quốc tế phân tích, nên tôi không phân tích về chính trị mà chủ yếu phân tích về kinh tế. Vì dù sao khi kinh tế bị suy thoái và hết tiền thì cũng chả ai cầm súng để mà đánh đấm cho ai nữa, đôi khi còn bị loạn bên trong và tan rã đất nước.
Đầu tiên tôi nhắc lại là trái với những phân tích thiếu nghiệp vụ về kinh tế của các chuyên gia VN từ trên truyền hình đến báo chí đủ loại, đa số cho rằng Nga chỉ hắt hơi là "Gà Tây - Thổ Nhĩ Kỳ" biến thành "Gà Ta luộc của VN", vì đa số đều cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ không có bất cứ trọng lượng nào về kinh tế mà còn phụ thuộc vào đầu tư cửa Nga thì đúng là Thổ Nhĩ Kỳ liều mạng khi thọc gậy bánh xe gấu Nga. Đó là nhận định khiếm nhã và thô bạo của các tiến sĩ giấy kinh tế của VN.
ĐỐI VỚI LIÊN BANG NGA:
Bây giờ không phải giá đầu Brent Crude Oil - ICE ở mức 126 USD một thùng trong tháng 8/2011, hay dầu thô WTI Crude Oil (Nymex) tại Bắc Mỹ lên 143,68 USD một thùng vào tháng 7/2008, đồng USD mất giá đến gần 20% so với đồng EUR tính trung bình từ năm 2008 - 2011, mà hiện nay giá dầu thô WTI Crude Oil (Nymex) tại Bắc Mỹ chỉ còn 32,78 USD / thùng. Brent Crude Oil rơi ở mức 35,10 USD / thùng, nó không dễ dàng để mà Nga dọa Thổ Nhĩ Kỳ như xưa.
Nước Nga có diện tích lớn hơn diện tích của sao Diêm vương đến 0,4 triệu km². Một quốc gia có diện tích 17.098.242 km², lớn nhất thế giới, trong khi dân số Nga quá ít đi. Trong khi các chi phí thực sự của trò chơi chiến tranh của Putin và tăng cường quân sự tại Ukraine, Syria,...đang đến gần 20% của GDP. Công thức đơn giản đưa Nga về Liên Xô trước đây đó là số người nhập ngũ gia tăng trong quân đội dẫn đến số người lao động ít đi, và việc đóng thuế cho bộ máy chiến tranh sẽ giảm đi, cộng với giá dầu hạ sâu.
Hãy mường tượng, dân số của Nga chỉ chiếm 2,06% của tổng dân số thế giới, tức dân số Nga hiện thống kê của Ngân hàng Thế giới WB năm 2014 là 143,70 triệu dân (thống kê mới nhất năm 2015 là 146 triệu dân). Với giá dầu hạ giảm sâu, chi phí quân sự gia tăng, một công thức đơn giản gây khó khăn cho nước Nga khi phải liên kết toàn dân trải rộng 7 hoặc 8 múi giờ.
Trong năm 2014, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nga đạt 1.860,60 tỷ USD (chiếm 3% của nền kinh tế thế giới, nguồn WB, NASDAQ), thấp hơn năm 2013 đến 218,42 tỷ USD. Khi Nga bị suy thoái kinh tế năm 1998, và một năm sau sảm lượng kinh tế GDP của Nga chỉ đạt 195,91 tỷ USD, tức ngang bằng với GDP dự kiến của VN cho năm 2015. GDP của Nga trong năm 2015 xếp sau Canada, đó là thấp hơn 1,6 ngàn tỷ USD. Tức là nền kinh tế Nga chỉ hơn Hàn Quốc, và nhỉnh hơn Mexico mà thôi.
Hãy nhớ rằng, kể từ năm 2011 -- 2013 Nga vươn lên xếp hạng 9 về các nền kinh tế lớn là do giá dầu thô tăng lên, tuy nhiên trong năm 2014, Nga vẫn là nước có nền kinh tế đứng thứ 10 của thế giới, và hiện nay đã rơi khỏi hạng 10 và thay thế vào đó là Canada. Nước Nga phải mất nhiều năm mới lấy lại "cường quốc kinh tế" của họ. Đặc biệt năm 2013 - Nga tạo ra sản lượng kinh tế cao nhất của họ kể từ khi Liên Xô sụp đổ khi tạo ra đến 2.079,02 tỷ USD, và dự báo sẽ còn tăng lên hung hãn và đuổi kịp sản lượng GDP của Đức vào năm 2020 nếu giá dầu thô duy trì ở mức $ 100 -- 107 / thùng. Bây giờ thật bất hạnh, GDP của Nga không phải là 2.079,02 tỷ USD như năm 2013 mà là dưới 1.600 tỷ USD,...
Vào vào tháng 7/2008, khi đồng USD mất giá, đẩy giá dầu tăng, thì nước Nga bán dầu thu về rổ dự trữ ngoại tệ lớn thứ 5 trên thế giới theo xếp sau TQ, Nhật, Saudi Arabia, Switzerland (Thụy Sĩ), tức là Nga đứng trước cả Hàn Quốc, Brazil, với số tiền dự trữ ngoại hối bằng ngoại tệ lên đến 597 tỷ USD.
Hiện nay dự trữ ngoại hối của Nga giảm còn 371 tỷ USD, Nga cũng thủ thân khối dự trữ vàng đến 1.352 tấn vàng, tuy nhiên giá vàng hạ quá thấp khi Nga ồ ạt mua vàng vào mức 1.562 USD một ounce (do lo sợ đồng USD mất giá và khủng hoảng tại Hy Lạp âm ỉ vào đầu năm 2013), và liên tục mua vào ở mức cao khi Nga đòi thay thế đồng USD và EUR để thanh toán hóa đơn dầu, trong khi nợ nước ngoài của Nga hiện nay có giảm đi còn 516 tỷ USD, giảm đi 6 tỷ USD so với vài tháng trước nhờ giá dầu đang tăng lại và RUB cũng tăng lại.
Việc nền kinh tế Nga phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu các mặt hàng dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và khí tự nhiên chiếm 68,5% đã có thể tăng lên 70%. Trong đó thu ngân sách chiếm đến 50% trong năm 2013, nay đã tăng lên 52,6% của doanh thu ngân sách đến từ các loại thuế khai thác khoáng sản và thuế hải quan đối với dầu thô và khí tự nhiên cho chính phủ liên bang Nga đang ít đi vì giá dầu hạ giảm.
Công thức đơn giản dễ thấy rằng hiện nay, tuy giá dầu hạ giảm sâu, một mặt Tổng thống Putin, cùng Tổng thống Nicolás Maduro của Venezuela kêu gọi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa, là OPEC, trong đó có Saudi Arabia để hợp tác cắt giảm sản lượng khai thác dầu để đẩy giá dầu về mức ít nhất là $ 50 / thùng, nhưng điều phũ phàng trên thị trường giao dịch dầu thô Brent Crude Oil - ICE tại London, và WTI Crude Oil (Nymex) tại Bắc Mỹ, cũng như tổ hợp Vitol Group, có trụ sở chính tại Geneva, Thụy Sĩ, là một doanh nghiệp chuyên giao dịch về dầu khí thì thống kê cho thấy dù giá dầu hạ giảm sâu như vậy nhưng Nga hiện nay mới là lái buôn bán dầu thô nhiều nhất thế giới, vượt cả Saudi Arabia về sản lượng khai thác. Hiện nay Nga khác thác có lúc vượt 11,2 triệu thùng dầu thô một ngày. Nó lý giải phần nào Nga đang bán dầu mọi giá để có tiền trả nợ và trả lương cũng như trả chi phí cho cuộc phiêu liêu quân sự hiện nay.
Dễ dàng phân tích ra, nếu nhìn trong tất cả các khía cạnh, nước Nga của Putin đang chơi một trò chơi đơn giản không thể giành chiến thắng dễ dàng với nhiều phe phái và các nước Vùng Vịnh tham chiến tại Syria. Bởi lẽ GDP bình quân đầu người của Nga là ít hơn của Thổ Nhĩ Kỳ.
Putin của nước Nga đang chơi trò ngạo mạn với Thổ Nhĩ Kỳ, đó là bởi vì nước Nga mới là nước đạt thặng dư thương mại thường xuyên với Thổ Nhĩ Kỳ mà chủ yếu do xuất khẩu các mặt hàng như dầu thô và khí đốt tự nhiên,.... cho khách sộp Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều nước trong khối EU, khi Nga bán dầu và khí đốt cao giá cho Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi bán cho TQ thì bị ép giá siêu rẻ, giá xăng bán lẻ của Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay rất đắt lên đến 1,43 USD / lít.
Nếu những căng thẳng mới nhất giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ leo thang, những gì người ta có thể mong đợi ? Điều chắn, những hành động can thiệp đáp trả bằng kinh tế hay quân sự của Nga sẽ trả giá đắt vì nền kinh tế méo mó của Nga hiện nay, và tất nhiên, Nga sẽ không thể đủ khả năng để trả tiền khi xung đột với Thổ Nhĩ Kỳ.
Với tốc độ tăng trưởng hàng năm của GDP là -4,6%, trong quý thứ 2, và có khả quan hơn quý thứ 3 là chỉ âm -4,10%, thấp hơn mức trung bình +3,31% từ năm 1996 đến năm 2015, nhưng thu nhập của Nga suy giảm và lạm phát 9,8% (khá hơn so với mức lạm phát 12,9% trong tháng trước), đó là một công thức cho phá sản. Bởi lẽ nếu giá dầu giảm thêm vài năm nữa thì Nga khó thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và sẽ làm sụt giảm đáng kể trong tốc độ tăng trưởng GDP. Nga hiện nay phải đối mặt với sự sụt giảm 8,2% sản lượng GDP trong năm 2015 và dự đoán 6,5% suy giảm vào năm 2016.
Một số chuyên gia kinh tế ở VN phân tích cho rằng việc Nga gia tăng về chi tiêu quân sự có thể mang lại sự tăng trưởng trở lại của nền kinh tế của Nga. Thật không may, đó chỉ là lý thuyết kinh tế và tư duy lạc hậu. Hãy nhớ rằng các biện pháp kích thích kinh tế bằng thủ thuật chi tiêu tài chính nó chỉ áp dụng và hoạt động tốt khi quốc gia đó có tỷ lệ lạm phát thấp. Điều đó có nghĩa là các chính phủ chỉ có thể đi vay với chi phí giá rẻ và mức lãi suất thấp. Đối với nước Nga bây giờ những chi phí khi lợi suất trái phiếu Nga đạt 9,82%, các chi phí vay vốn không phải là rẻ chút nào. Đó là công thức chỉ có thể dẫn đến suy thoái kinh tế cho Nga.
Một công thức dễ nhân ra là giá trị đồng Rúp Nga (RUB) đã giảm đi 26% trong 1 năm qua so với đồng USD, và giảm đi 57% so với thời điểm năm 2013, dẫn đến sức mua của người dân Nga giảm, đồng nghĩa với tiền lương giảm, bởi lẽ nếu tính trung bình từ năm 1993 đến năm 2013, thì chỉ cần 25 RUB là đổi được 1 USD. Đồng RUB trượt giá nặng nề nhất vào tháng tháng Giêng năm 2016, khi 82,45 RUB mới mua được 1 USD, và mức thấp nhất là chỉ cần 0,98 RUB đã mua được 1 USD trong tháng 08/1993. Khi đồng RUB mạnh, giá dầu tăng trên 100 USD / thùng, các đại công ty tập đoàn dầu khí lớn của Nga như Gazprom, Rosneft,... là những đại công ty có vốn hóa và tiền thật quy đổi từ đồng RUB sang đồng USD là gần như các công ty năng lượng của Nga có vốn hóa thị trường là lớn nhất thế giới, nay các đại công ty này của Nga nợ nần ngập đầu và suy yếu đến mức phải hủy nhiều dự án xây cất và khai thác dầu vĩ đại kể cả tại VN,...
THỔ NHĨ KỲ:
Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, nền kinh tế nước này nếu tính cho năm 2015 này thì chỉ bằng một nửa so với nền kinh tế của Nga. Thống kê trên thị trường NASDAQ cho thấy, sản lượng GDP ở Thổ Nhĩ Kỳ trong năm 2014 đạt 799,54 tỷ USD, nhưng dân số thấp hơn Nga, và tốc độ tăng trưởng kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ khá hơn Nga khi đạt +3,80% trong quý thứ 2 của năm 2015, và quý thứ 3 là +3 4%.
Nợ chính phủ theo phần trăm của GDP Thổ Nhĩ Kỳ được báo cáo của Eurostat đến hết quý 4 của năm 2015 là rất thấp, chỉ chiếm khoảng 33,2% mà thôi, GDP bình quân đầu người lại khá hơn Nga khi đạt 8.871,91 USD trong năm 2014 (năm 2015 là tăng thêm, trong khi của dân Nga là giảm xuống). Tuy nhiên, GDP bình quân đầu người PPP thu được bằng cách chia tổng sản phẩm quốc nội của quốc gia, nó được điều chỉnh bởi sức mua tương đương, bởi dân số của Thổ Nhĩ Kỳ thấp hơn Nga 4.400 USD, đó là tính cho năm 2014, còn tính cho năm 2015 -- 2016 thì Nga bằng hoặc thấp hơn Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong khi tỷ lệ lạm phát và lãi suất của Thổ Nhĩ Kỳ cũng bằng với Nga. Thổ Nhĩ Kỳ có khối dự trữ ngoại hối lên đến 133 tỷ USD (giảm đi 18 tỷ USD so với năm 2014). Dự trữ vàng lên đến 505 tấn vàng, tăng được 5 tấn so với 2 tháng trước. Thêm vào nữa là tỷ lệ nợ các hộ gia đình trên GDP của Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có 21%, nợ trên thu nhập tiền lương chỉ vào khoảng 15%, một con số khá lý tưởng để có lý do Thổ Nhĩ Kỳ đấu với Nga về mọi mặt trận.
Điều đáng ngại là nợ nước ngoài của Thổ Nhĩ Kỳ lại lớn gần bằng Nga (tức là thấp hơn Nga 17 tỷ USD, nhưng các khoản nợ này đi từ các nước Ả Rập, EU, Mỹ nên vẫn an toàn), đó là yếu thế của họ. Khốn nỗi dù bị cáo giác buôn lậu xăng dầu, nhưng giá xăng tại Thổ Nhĩ Kỳ không hề rẻ chút nào khi bán ra trong tháng 02/2016 lên đến1,43 USD / lít. Tất nhiên đó là món mồi béo bở của Nga với khách hàng Thổ Nhĩ Kỳ, nên Nga đã đầu tư rất nhiều tiền và dự tính trong tương lai để lấy Thổ Nhĩ Kỳ làm trung chuyển và bán xăng dầu cho Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là thiệt hại của Nga về kinh tế nếu đấu với Thổ Nhĩ Kỳ.
Mẫu chốt ở đây là Thổ Nhĩ Kỳ lại là khách hàng nhập khẩu chính của Nga chiếm tỷ trọng cao nhất lên đến 10,5%, chủ yếu là từ Nga, rồi mới đến TQ, Đức, Mỹ, Italy, Iran, Pháp, Hàn Quốc, Ấn Độ,...trong khi đối tác thương mại chính Thổ Nhĩ Kỳ là Liên minh châu Âu (EU) chiếm tỷ trọng cao nhất với gần 58% xuất khẩu, nhưng Thổ Nhĩ Kỳ chỉ nhập khoảng 40% đến từ khách hàng EU. Thổ Nhĩ Kỳ xuất khẩu chủ yếu là lĩnh vực hàng dệt may, sắt thép, ô tô, hóa chất, dược phẩm, đặc biệt Thổ Nhĩ Kỳ là cường quốc trong lĩnh vực đóng tàu cho khách hàng Âu châu, Mỹ, và các nước Trung Đông. Tất nhiên Thổ Nhĩ Kỳ cũng xuất khẩu qua Nga nhiều mặt hàng đáng kể, nhưng chỉ chiếm ít hơn nhiều so với Nga xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ.
Qua đó cho thấy, Nga đừng tưởng bở mà dọa được Thổ Nhĩ Kỳ, bởi lẽ Nga lại là nước đạt thặng dư thương mại thường xuyên với Thổ Nhĩ Kỳ, tức là nếu căng thẳng quá, mà Nga mất chí nhớ cấm vận Thổ Nhĩ Kỳ thì e rằng Nga sẽ khó tìm được khách hàng nhập khẩu của Nga khi mà Iran, một quốc gia có trữ lượng khí đốt được cho là ngang ngửa với Nga, và dầu thô ngang bằng hoặc thấp hơn một chút so với Venezuela, và Iran được xóa bỏ cấm vận và nhận sự đầu tư của Âu châu, nhất là các công ty từ Pháp, Anh, Hà Lan như Total, Royal Dutch Shell, BP,...đang nhăm nhe vào đầu tư và khai thác khí đốt và dầu thô thì Nga mất hết thị phần béo bở nàỳ, và mất luôn trung tâm trung chuyển phân phối dầu và khí đốt cho khách hàng Âu châu.
Nga hiện nay chỉ có võ khí răn đe được vài nước, đó là nhập khẩu thực phẩm. Nga nhập khẩu thực phẩm chiếm đến 13,5% tổng số hóa đơn nhập khẩu, tức là còn lớn hơn cả nhập khẩu dệt may, da giày, nhựa,... Nó cũng giải thích phẩn nào một số nông dân Âu châu, Thổ Nhĩ Kỳ nổi cơn thịch nộ khi để mất khách hàng Nga, tuy nó không là bao nhiêu so với sản lượng GDP của những nước này.
Việc này ta cũng thấy các chính phủ Âu châu đã buộc phải mua nông sản của nông dân nước họ để rảnh tay gia tăng trừng phạt Nga. Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay rất bình tĩnh trong cách đối phó với Nga về cấm vận trả đũa kinh tế, vì nó chưa nghiêm trọng, chứ nếu Ankara mà nổi điên đáp trả cấm vận Nga thì chưa chắc ai chết trước, nên Tổng thống Nga, Vladimir Putin đừng tưởng bở mà đắc thắng. Đó là Thổ Nhĩ Kỳ trấn giữ nhiều tuyến đường vận chuyển đường biển yết hầu cả ngoại thương lẫn quân sự của Âu châu và Nga.
Đừng nói là Nga dọa tấn công Thổ Nhĩ Kỳ bằng thứ võ khí hạt nhân, nó không dễ để Nga muốn là được. Cả hai đều là "kẻ tám lạng người nửa cân" chứ không đơn giản như một số chuyên gia kinh tế lý thuyết đi copy báo Nga và báo lá cải Tây phương để phân tích thay vì tự mình phân tích ra.
Phương Thơ, Morgan Stanley (NYSE: MS)