Câu chuyện Bộ Tài chính trong dự thảo Luật thuế bảo vệ môi trường sửa đổi khi bộ này đưa ra “lấy ý kiến rộng rãi là nâng thuế 1 lít xăng sẽ phải trả thêm 8.000 VND thuế bảo vệ môi trường?”. Có lẽ sẽ nâng lên mức gọi là “tiêu chuẩn Euro 4”, hay “tiêu chuẩn khí thải 5 (Euro 5)”.
Sau ấy bộ này và các chuyên gia đưa ra nhận định so sánh giá xăng dầu của VN là khá rẻ và rất thấp so với Campuchia (bán xăng lẻ 0,93 USD / lít); Lào (bán xăng tự do); Philippines (bán xăng lẻ trung bình 0,92 $/lít); Thailand (0,99 $/lít), Singapore (1,47 $/lít); nhưng lại không nhắc đến Indonesia, Malaysia, không tính tiểu quốc Brunei..hi.hi.. Phải công nhận là những người đưa ra con số bán xăng lẻ đó quả thật họ đã suy nghĩ và tính toán rất kỹ, đó là xưa ít khi nào báo chí quốc doanh VN dẫn nguồn, thậm chí là trước đây họ dẫn nguồn nhưng chả hiểu làm sao vẫn không thấy Indonesia, Malaysia xếp hạng bán xăng lẻ trong đó.
Khi khi nói đến giá xăng bán lẻ bao nhiêu thì còn tính đến chuyện khác, đó là Thailand họ bán xăng đắt hơn một chút là họ đã tính nhiều thứ phí vào đó như bảo trì hạ tầng giao thông, rồi tiêu chuẩn khí thải, và nhiều thứ khác, tuy nhiên giá chi phí đường bộ cũng như giá xe gắn máy (xe mô tô) hay giá bán xe hơi của họ là rất rẻ là chỉ bằng ½ thập chí là bằng 1/3 giá xe hơi ở VN bán. Các nước như Indonesia, Malaysia cũng vậy. Thậm chí nếu có so sánh Ấn Độ đi nữa thì VN vẫn đắt đỏ hơn rất nhiều về phí tổn.
Về hồ sơ so sánh này thì Thailand tuy họ có sản xuất xăng thành phẩm nhưng chủ yếu họ đầu tư ở nước ngoài hay liên doanh để khai thác dầu thô về chế biến, nó không nằm trong ngân sách quốc gia là bao nhiêu và nhà nước Thailand không phải là lái buôn xăng dầu hút lên từ tài nguyên quốc gia đem bán.
Trong khi tôi hay nói, Indonesia, Malaysia và VN là 3 lái buôn có trong hóa đơn là hút dầu thô đem bán cũng như chế biến xăng dầu lớn nhất trong 10 nước ASEAN (không tính Singapore, vì quốc gia này nhập dầu thô về chế biến kiếm lời ở giữa). Khỗn nỗi , Indonesia bán xăng lẻ khá rẻ cho người dân họ là bình quân từ năm 1990 – 2017, họ chỉ bán xăng trung bình chỉ ở mức 0,50-0,51 $/lít xăng. VN thì từng bán xăng cao ở mức 1,18 $/ lít vào tháng 6/2014 (Indonesia thì họ cũng chỉ bán ở mức 0,57 $/lít cao nhất vào thời điểm đó, mức cao nhất của họ chỉ là 0,79 $ / lít trong tháng 12/2010 khi Indonesia phải thanh toán hóa đơn 7 tỷ $ đáo hạn dồn dập lên họ cần tăng giá xăng một chút để bù lỗ, và cũng nhanh chóng hạ giá xăng xuống vì sự phẫn nộ của người dân do tỷ lệ lạm phát tăng lên).
Đối với Malaysia cũng vậy, quốc gia này bán xăng lẻ là rất thấp, bình quân từ năm 1990 – 2017 như Indonesia tức là kể từ khi họ niêm yết công khai giá xăng dầu thì sau 27 năm họ chỉ bán xăng trung bình ở mức 0,48-0,49 $/lít xăng thôi, mức đắt nhất trong tháng 12/2013 họ bán xăng lên tới 0,66 $/lít khi tỷ lệ nợ của chính phủ Malaysia so với GDP vọt lên mức 54,7% cộng với việc chính phủ Malaysia phải thanh toán 4,5 tỷ $ trái phiếu đáo hạn niêm yết bằng đồng EUR (tức là ta cứ tính tỷ giá hối đoái đồng EUR sang USD vào thời giá đó khi Malaysia vay của các ngân hàng Đức, Pháp).
Đối với nước Philippines, Lào, Campuchia thì không lên so sánh, vì họ không có sản xuất xăng dầu là bao nhiêu cả, họ chả có tài nguyên để mà đào bới hút dầu hay đầu tư tiền bạc ngân sách mấy tỷ $ để xây cái nhà máy lọc dầu to lớn như VN là cái nhà máy lọc dầu Dung Quất đội vốn và lạc hậu kia.
Chuyện rất trùng hợp là trong phân tích thị trường, nhất là phân tích kinh tế các nước là như tôi hay nói khi “chỉ số giá xăng” nó thường tiên báo sự thiếu hụt ngoại hối và trả nợ của quốc gia. Chẳng hạn vào ngày 7/11/2014, Bộ Tài chính VN đã phát hành thành công trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm ra thị trường vốn quốc tế vay 1 tỷ USD, cũng là trùng lúc mà VN thì từng bán xăng cao ở mức 1,18 $/ lít vào tháng 6/2014. Venezuela, Nga, Algeria, Brasil, Hi Lạp, Argentina khi lâm nạn gặp khủng hoảng nợ nần cao, hay các trái phiếu đi vay đáo hạn dồn dập thì họ cũng tăng giá xăng bán lẻ lên bất thường rất trùng hợp vào các tờ trái phiếu đáo hạn vay nước ngoài rất tế nhị và kinh điển này.
Về xăng dầu thì trên thế giới có những quốc gia rất khôn khéo dùng khi cụ xăng dầu này để chống lại lạm phát tốn kém và bình ổn giá cả tiêu dùng trong nước cũng như bình ổn giá điện, và nhiều thứ khác như vận chuyển hàng hóa,… để hấp dẫn giới đầu tư cũng như hạn chế vay nợ đó là hai quốc gia Indonesia, Malaysia,...khá kinh điển, họ biết hi sinh lợi ích cái nhỏ nhặt để đặt lợi ích cái lớn lao cho quốc gia. Đối với VN mà tăng giá xăng dầu lên thì mọi thứ đều tăng theo rất kinh điển.
Thế giới thì có khá nhiều công ty xăng dầu quốc doanh do nhà nước làm chủ đầu tư như VN, Venezuela, Saudi Arabia, Nga, Kuwait, TQ,… có lẽ chỉ có VN là quốc gia có tỷ lệ doanh nghiệp quốc doanh kinh doanh và sản xuất bao thầu về dầu khí là rộng nhất nhưng họ lại là quốc gia bán xăng dầu đắt nhất cho công dân của họ dù rằng họ theo hệ phái XHCN là chia đều cho người dân,…
Ôi thôi kết luận ngắn gọn của tôi là việc Bộ Tài chính đòi tăng 8.000 VND/lít xăng thì tôi nghi ngờ là do tỷ giá biến động cộng với việc họ đi vay 1 $ phải trả bao nhiêu xu Mỹ thì cứ tính hóa đơn vào đó mà nhân ra,… miễn rằng bán dầu hay nhập dầu có lời là được, còn khoản lỗ thì cứ tăng phí lên tính vào đó cho dân chúng toàn quốc gánh, vì mấy ngàn VND lắt nhắt đó cộng lại thì rất lớn.