Những cụm từ dễ gây hốt hoảng liên quan đến nợ. Đó là cụm từ “mất khả năng thanh toán nợ”, rồi “vỡ nợ”, nó cũng giống như “phá sản”, mà người ta còn đắp thêm vài chữ nữa cho nó sập luôn là “phá sản hoàn toàn”. Kế đến là những cụm từ nhẹ hơn là “vay đảo nợ”, nó cũng có nhiều chuyện hài hước, đó là chưa hẳn người ta muốn đảo nợ.
Cụ thể tôi giải thích bình dân mà ai cũng hiểu và không cần phải là giáo sư hay chuyên gia tài chính cũng hiểu được.
Đối với cụm từ hay nhầm lẫn là khi quốc gia nào đó tuyên bố “mất khả năng thanh toán nợ”. Nếu giới đầu tư thiếu kinh nghiệm thì giới đầu tư cho vay hay các chủ nợ đó sẽ hốt hoảng, họ sẽ nhầm tưởng là quốc gia này sẽ không còn khả năng trả nợ từ ngắn hạn cho đến dài hạn nữa, nên họ bán tống bán tháo các tài sản niêm yết bằng đồng nội tệ quốc giá đó, kể cả bán với cái giá rẻ mạt, tức là họ bán để thu được đồng nào hay đồng đấy có còn hơn không là chả lấy được đồng nào. Còn đối với các tờ giấy nợ trái phiếu niêm yết bằng ngoại tệ mà quốc gia đó phát hành nợ đi vay cũng vậy, giới đầu tư họ cũng muốn bán nó đi bằng mọi giá. Thí dụ tờ trái phiếu đó có giá 100 đồng thì họ chào bán có khi chỉ còn 20 đồng, có khi khó khăn quá họ hạ giá xuống còn 10 đồng. Thường thường là các tay đầu cơ họ tính rất kỹ là khi họ phân tích thấy rằng quốc gia đó thực tế quá lắm chỉ mất khả năng thanh toán nợ như việc gia hạn trả nợ kỳ hạn 2-năm là họ có khả năng kiếm ra tiền thanh toán nợ nên chưa đến mức xù nợ, và họ sẽ mua những tờ giấy nợ đó, tất nhiên người chủ nợ kia bán đi với cái giá chỉ còn 10 đồng chẳng hạn thì người chủ nợ mới họ mua tờ giấy nợ đó họ sẽ đòi được nợ đúng 100 đồng cộng lãi suất nữa nên họ sẽ lời lớn nếu quốc gia mất khả năng thanh toán nợ đó vẫn trả được nợ, quá nắm là chỉ bớt một chút về lãi suất thôi.
Còn vỡ nợ hoàn toàn, hay phá sản hoàn toàn mà người ta chỉ ghi mờ ảo là “vỡ nợ”. Cụm từ vỡ nợ này chưa hẳn là vỡ nợ tan tành, họ có thể nhượng bộ gia hạn được trả nợ dài hạn, và chủ nợ sẽ giảm nợ (đó là chủ nợ chưa bán đi tờ giấy nợ đó cho nhà đầu tư khác), vì khi đã tuyên bố vỡ nợ rồi thì ai còn dám liều lĩnh mua lại tờ giấy nợ, tức giấy lộn” đó nữa, nên chỉ còn cách thương lượng giảm nợ, nếu không thương lượng được thì chính thức tuyên bố “phá sản” hay “vỡ nợ hoàn toàn”. Có nghĩa là chủ nợ và con nợ dìm nhau xuống vực luôn, chủ nợ, con nợ bị đuổi khỏi thị trường tài chính, và quốc gia phá sản đó sẽ bị rắc rối nhiều mặt như bị tịch thu tài sản ở nưóc ngoài chẳng hạn,…
Khi đã tuyên bố “vỡ nợ hoàn toàn”, hay “phá sản”, thì có nghĩa là ta hiểu là quốc gia đó chính thức không thể trả nợ được trong dài hạn chứ đừng nói là ngắn hạn vào đây. Tức là nói trăng ra là xù nợ luôn, và chấp nhận xóa tên, hay bị đuổi khỏi thị trường tài chính, và việc cập nhật công bố hồ sơ quốc tế về kinh tế quốc gia này thì không còn bắt buộc nữa, họ muốn công bố cái gì là chuyện của họ, như họ rêu rao là tăng trưởng GDP của họ sau khi vỡ nợ là 10% hay 100% cũng chả sao, dự trữ ngoại tệ được tích lũy 1000 tỷ $ cũng chẳng ai bắt buộc cả. Tuy nhiên thực tế thì tổ chức WB hay các tổ chức khác họ vẫn theo dõi và đánh giá phụ bằng bản nháp về theo dõi hồ sơ kinh tế quốc gia đó để dự phòng sau này quốc gia đó bất ngờ phục hồi kinh tế sau chục năm vỡ nợ chẳng hạn, nhưng tất nhiên phải thanh toán nợ cho chủ nợ cái đã dù ít hay nhiều,…
Ôi thôi đừng nghĩ là mình là tỷ phú USD ở trong quốc gia bị vỡ nợ, vì khi ló đầu ra ngoài thì thành công dân hạng hai chứ đừng nói là người dân bình thường, hay quan chức quốc gia đó ló đầu ra ngoài, đó là rất xấu hổ, và quốc tế họ nhìn bằng con mắt rất khác thường đấy.
Còn vay đảo nợ thì ai cũng rõ, tôi không giải thích, tuy nhiên có khí cụ đầu tư vay đảo nợ khác nữa là khi quốc gia đó thấy rằng họ đi vay tức là phát hành trái phiếu là tờ giấy nợ đó kỳ hạn 10-năm trước đây với lãi đắt, thí dụ 7% chẳng hạn, và các tờ giấy nợ đó đã phát hành được 5 năm. Bây giờ họ thấy rằng họ thăm dò là nền kinh tế quốc gia đó được quốc tế đánh gái tốt hơn trước, và lợi suất trái phiếu có vẻ thấp hơn là chỉ còn 4%. Đó là quốc gia đấy bắt đầu manh nha phát hành nợ với lãi thấp 4%, và họ dùng số tiền đó mua lại các tờ giấy nợ phát hành đắt trước đây, tức là thu hồi hết các tờ giấy nợ đó về nhà. Nhưng cũng khá rắc rối là phải đi nhờ các nhà môi giới phát hành nợ, hoặc đi thương lượng tìm kiếm các chủ nợ đang giữ tờ giấy nợ đó, vì chưa thể chắc chắn rằng chủ nợ trước họ có còn giữ tờ giấy nợ đó hay không để tới đó mà mua lại hết, hay là họ đã bán lại cho chủ nợ khác rồi,…
Ôi thôi nghe tới nợ thì rất mệt mỏi và đau đầu.