Đầu tiên tôi chắc chắn rằng, nhiều kẻ đang điều hành nền kinh tế VN được đào tạo tại Liện Xô còn ảo giác về nền kinh tế Liên Xô khi mới đây có vài chuyên gia kinh tế ảo giác học tại Liên Xô thì ca tụng rằng, năm 2017 nước Nga sẽ trở lại dẫn dắt nền kinh tế toàn cầu.
Tôi thì ngạc nhiên là chả hiểu vì sao mà người ta thốt ra ngôn ngữ đó. Vì thực tế nước Nga của Putin ngày nay có sản lượng GDP chỉ chiếm 2,14 % GDP của nền kinh tế thế giới năm 2015, đó là chỉ tạo ra 1.326,02 tỷ $, và phụ thuộc hầu như vào thị trường EU qua việc bán dầu, khí đốt, và bán võ khi cho một số nước. Nga là quốc gia xuất cảng dầu khí và kim loại nên luôn đạt xuất siêu, vậy mà nền kinh tế quốc gia này vẫn có giá trị thấp hơn nền kinh tế Hàn Quốc, Úc và kém xa UK, Pháp, Ấn Độ, Ý, Brazil, Canada,.... VN thì xuất cảng sang Nga không chiếm bao nhiêu phần trăm so với GDP khi xuất cảng sang Mỹ chiếm trung bình hàng năm lên tới 20,7%. Thu nhập của dân Nga kém hơn cả thổ Nhĩ Kỳ, thì làm sao mà dẫn dắt nền kinh tế thế giới được.
Hãy nhớ rằng, năm xưa Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết (Liên bang Liên Xô) tan rã về chính trị thì tôi không phải chuyên môn, dù rằng tôi có được học chuyên ngành môn rủi ro kinh tế trong bang giao chính trị quốc tế.
Tuy nhiên về kinh tế, thì trong hành động mới đây Tổng thống Nga, Vladimir Putin tố cáo Liên Xô sụp đổ một phần là do Ả Rập Saudi liên thủ bơm dầu tràn ngập thị trường từ quãng những năm 1988, 1989, khiến giá dầu thô sụt giảm tính trung bình cho cả 2 năm đó lần lượt chỉ còn là 15,97 $/thùng, 19,64 $/thùng. Khiến Liên Xô cạn kiệt ngân khố và tan tành sau năm 1991.
Đó là cáo giác sai căn cứ. Dù rằng năm 1990, và năm 1991 thì giá dầu thô có phục hồi lần lượt là 24,53 $/thùng, 21,54 $/thùng.
Thực tế giai đoạn đó là các nước khối OPEC họ xé rào vi phạm thỏa thuận chi phối giá cả dầu thô vì một số nước tăng khai thác dầu đẩy nguồn cung dư thừa, và việc Tổng thống Nga, Vladimir Putin cáo giác Mỹ gây áp lực cho Saudi Arabia phải bơm dầu và sản xuất nhiều gấp đôi thì cũng có lý của Putin.
Sau khi Liên Xô tan rã thì đột ngột giá dầu thô tăng lên 20,58 $/thùng tính trung bình cho cả năm 1992, thì nhiều nhà phân tích kinh tế, kể cả cố vấn của Putin nghi ngờ là Mỹ nâng đỡ cho có thêm ngân sách để bình ổn đất nước, thay vì Mỹ phải bỏ ra một đống tiền trợ giúp nước Nga như việc Mỹ tung tiền và viện trợ kỹ thuật tái thiết Âu châu và Nhật Bản xưa kia.
Nhưng thực tế sau đấy các năm 1993, 1994, 1995 thì giá dầu thô sụt giảm tương ứng lần lượt theo các năm đó là 18,43 $/thùng, 17,40 $/thùng, 18,43 $/thùng thì không có lý do gì đổ lỗi ch Mỹ cả. Đó là bởi vì thời đó các nước Á châu đang trỗi dậy ngốn dầu lửa rất lớn và trồi sụt theo mức tiêu thụ dầu lửa của họ. Chẳng hạn năm 1996, cao trào sự tăng trưởng nóng của các nước Á châu đẩy giá dầu thô vượt mức 22,12 $/thùng cho cả năm, sau khủng hoảng tan hoang kinh tế tại các nước Á châu (chủ yếu là Đông Á) năm 1997-1998 thì nhu cầu tiêu thụ dầu thô giảm và giá dầu thô sụt còn 14,42 $/thùng tính trung bình cho cả năm 1998.
Thực tế mà nói Liên Xô tan rã nó đã âm ỷ từ lâu, khi mà quốc gia này chi tiêu quá lớn về quân sự, với đất nước quá rộng mà dân số thì quá ít ỏi và tham vọng can thiệp qua lớn vào từng ngõ ngách Âu châu và cả Trung Đông. Số người tham gia lao động thì quá ít mà vào quân đội thì quá lớn thì lấy đâu ra người để sản xuất và tiền để nuôi quân và trang trải phí tổn vượt mức sản xuất thì việc họ tan tành là điều dễ hiểu thôi chứ không cần đọc hàng triệu trang tài liệu nói về sự tan rã của Liên Xô.
Hãy nhớ rằng khi Liên Xô vừa tan rã thì sau 1 năm người ta mới giật mình là cuối năm 1992 thì khối dự trữ ngoại hối của Nga cạn kiệt chỉ còn hơn một chút 4,5 tỷ $, người ta còn nghi ngờ trước đó khối dự trữ ngoại hối của Liên Xô lúc chuẩn bị tan rã thì nó chỉ có chưa tới 7,5 tỷ $ thì làm sao mà cầm cự được khi mà tiền trong ngân khố còn thấp hơn cả Hàn Quốc. Quân lính không được trả lương, lạm phát vọt lên trời.
Ít ai thấy rằng sau khi Liên Xô tan rã được hơn 1 năm thì lạm phát tại Nga thời đó vào cuối tháng 12/1992 nó tăng lên 2.334%, được tích lũy nhiều năm trước. Hãy nhớ rằng nước Nga từng có mức lãi suất cho vay cắt cổ lên đến 449,40% phần trăm vào tháng 2/1995, khi tiếp tục chạy đua vũ trang và tham vọng bành trướng khi nhiều lần đe dọa sẽ nuốt chửng Âu châu, và dồn hết tài nguyên tiền bạc xua quân tấn công đánh chiếm Cộng hòa Chechnya Ichkeria, từ tháng 12/1994 đến tháng 8/1996 thì đến năm 1995 hết tiền, lạm phát vọt lên trời như đã thấy và đến năm 1998 lãnh đòn khủng hoảng kinh tế và 1 năm sau, tức là GDP của Nga chỉ đạt 195,91 tỷ $ vào năm 1999, tức là bằng GDP hiện nay của VN thì tự hỏi Liên Xô hay Nga bây giờ tan hoang là do họ có tham vọng quá lớn nhưng dân số thì quá ít, đất đai tài nguyên thì dư thừa dùng không hết vì thiếu người canh tác, thậm chí là Tổng thống Nga, Vladimir Putin còn cấp đất miễn phí cho công dân Nga và trả thêm lương bổng cho công dân Nga để định cư tại những vùng mà người Nga dùng không hết mà cũng chẳng ai chịu đi và chịu nhận tiền cả.
Hãy tưởng tượng Liên Xô trước đây có diên tích đến 22.402.200 km², hiện nay Nga có diện tích là 17.075.200 km² mà dân số chỉ có hơn một chút 144 triệu dân (thống kê nhà nước Liên bang Nga và WB).
Điều ly kỳ là thực tế khối dầu thô của Nga chỉ ngang ngửa với Iran (158,4 tỷ thùng dầu thô ước tính của OPEC). Nhưng Nga đã khai thác quá lớn nên sẽ thấp hơn của Iran. Dù rằng ngay cả bây giờ Putin vẫn một mực cáo buộc Mỹ và Ả Rập Saudi đang bơm dầu thô dư thừa để đẩy giá dầu xuống thấp nhằm cho Nga tan rã nhưng thực tế chính nước Nga mới là quốc gia hút dầu thô lên nhiều nhất. Đó là có lúc Nga hút dầu lên vượt quá 12 triệu thùng dầu thô một ngày, vượt cả Ả Rập Saudi, dù Nga luôn miệng kêu gọi OPEC cắt giảm nguồn cung dầu thô, nhưng khi Ả Rập Saudi căt giảm nguồn cung thì Nga chộp cơ hội tăng khai thác bơm dầu thô lên mạnh hơn, thậm chí là chiếm cả thị phần của Ả Rập Saudi đã cắt giảm.
Phương Thơ --
Morgan Stanley (NYSE:MS)
(Nguồn: http://phuongtho-morganstanley-ms.blogspot.com/)